దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం – తెలుగులో పూర్తి పాఠం
ఆది శంకరాచార్యులది అని ప్రతీతి: 1910, 1953 ముద్రిత ప్రతులు ఆయన పేరుతో, 'దక్షిణామూర్త్యష్టకం' అనే పేరుతో ఇచ్చాయి. తొమ్మిది శ్లోకాలు, ఒక ఫలశ్రుతి. (ఇదే పేరుతో వేరే దక్షిణామూర్తి స్తోత్రాలు కూడా ఉన్నాయి.)
దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం
విశ్వం దర్పణదృశ్యమాననగరీతుల్యం నిజాంతర్గతం పశ్యన్నాత్మని మాయయా బహిరివోద్భూతం యథా నిద్రయా ।
యః సాక్షాత్కురుతే ప్రబోధసమయే స్వాత్మానమేవాద్వయం తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 1 ॥
viśvaṃ darpaṇadṛśyamānanagarītulyaṃ nijāntargataṃ paśyannātmani māyayā bahirivodbhūtaṃ yathā nidrayā |
yaḥ sākṣātkurute prabodhasamaye svātmānamevādvayaṃ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 1 ||
బీజస్యాంతరివాంకురో జగదిదం ప్రాఙ్నిర్వికల్పం పునర్మాయాకల్పితదేశకాలకలనావైచిత్ర్యచిత్రీకృతమ్ ।
మాయావీవ విజృంభయత్యపి మహాయోగీవ యః స్వేచ్ఛయా తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 2 ॥
bījasyāntarivāṅkuro jagadidaṃ prāṅnirvikalpaṃ punarmāyākalpitadeśakālakalanāvaicitryacitrīkṛtam |
māyāvīva vijṛmbhayatyapi mahāyogīva yaḥ svecchayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 2 ||
యస్యైవ స్ఫురణం సదాత్మకమసత్కల్పార్థకం భాసతే సాక్షాత్తత్త్వమసీతి వేదవచసా యో బోధయత్యాశ్రితాన్ ।
యత్సాక్షాత్కరణాద్భవేన్న పునరావృత్తిర్భవాంభోనిధౌ తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 3 ॥
yasyaiva sphuraṇaṃ sadātmakamasatkalpārthakaṃ bhāsate sākṣāttattvamasīti vedavacasā yo bodhayatyāśritān |
yatsākṣātkaraṇādbhavenna punarāvṛttirbhavāmbhonidhau tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 3 ||
నానాచ్ఛిద్రఘటోదరస్థితమహాదీపప్రభాభాస్వరం జ్ఞానం యస్య తు చక్షురాదికరణద్వారా బహిః స్పందతే ।
జానామీతి తమేవ భాంతమనుభాత్యేతత్సమస్తం జగత్తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 4 ॥
nānācchidraghaṭodarasthitamahādīpaprabhābhāsvaraṃ jñānaṃ yasya tu cakṣurādikaraṇadvārā bahiḥ spandate |
jānāmīti tameva bhāntamanubhātyetatsamastaṃ jagattasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 4 ||
దేహం ప్రాణమపీంద్రియాణ్యపి చలాం బుద్ధిం చ శూన్యం విదుః స్త్రీబాలాంధజడోపమాస్త్వహమితి భ్రాంతా భృశం వాదినః ।
మాయాశక్తివిలాసకల్పితమహావ్యామోహసంహారిణే తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 5 ॥
dehaṃ prāṇamapīndriyāṇyapi calāṃ buddhiṃ ca śūnyaṃ viduḥ strībālāndhajaḍopamāstvahamiti bhrāntā bhṛśaṃ vādinaḥ |
māyāśaktivilāsakalpitamahāvyāmohasaṃhāriṇe tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 5 ||
రాహుగ్రస్తదివాకరేందుసదృశో మాయాసమాచ్ఛాదనాత్సన్మాత్రః కరణోపసంహరణతో యోఽభూత్సుషుప్తః పుమాన్ ।
ప్రాగస్వాప్సమితి ప్రబోధసమయే యః ప్రత్యభిజ్ఞాయతే తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 6 ॥
rāhugrastadivākarendusadṛśo māyāsamācchādanātsanmātraḥ karaṇopasaṃharaṇato yo'bhūtsuṣuptaḥ pumān |
prāgasvāpsamiti prabodhasamaye yaḥ pratyabhijñāyate tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 6 ||
బాల్యాదిష్వపి జాగ్రదాదిషు తథా సర్వాస్వవస్థాస్వపి వ్యావృత్తాస్వనువర్తమానమహమిత్యంతః స్ఫురంతం సదా ।
స్వాత్మానం ప్రకటీకరోతి భజతాం యో ముద్రయా భద్రయా తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 7 ॥
bālyādiṣvapi jāgradādiṣu tathā sarvāsvavasthāsvapi vyāvṛttāsvanuvartamānamahamityantaḥ sphurantaṃ sadā |
svātmānaṃ prakaṭīkaroti bhajatāṃ yo mudrayā bhadrayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 7 ||
విశ్వం పశ్యతి కార్యకారణతయా స్వస్వామిసంబంధతః శిష్యాచార్యతయా తథైవ పితృపుత్రాద్యాత్మనా భేదతః ।
స్వప్నే జాగ్రతి వా య ఏష పురుషో మాయాపరిభ్రామితస్తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 8 ॥
viśvaṃ paśyati kāryakāraṇatayā svasvāmisambandhataḥ śiṣyācāryatayā tathaiva pitṛputrādyātmanā bhedataḥ |
svapne jāgrati vā ya eṣa puruṣo māyāparibhrāmitastasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 8 ||
భూరంభాంస్యనలోఽనిలోఽంబరమహర్నాథో హిమాంశుః పుమానిత్యాభాతి చరాచరాత్మకమిదం యస్యైవ మూర్త్యష్టకమ్ ।
నాన్యత్కించన విద్యతే విమృశతాం యస్మాత్పరస్మాద్విభోస్తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 9 ॥
bhūrambhāṃsyanalo'nilo'mbaramaharnātho himāṃśuḥ pumānityābhāti carācarātmakamidaṃ yasyaiva mūrtyaṣṭakam |
nānyatkiñcana vidyate vimṛśatāṃ yasmātparasmādvibhostasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 9 ||
ఫలశ్రుతి
సర్వాత్మత్వమితి స్ఫుటీకృతమిదం యస్మాదముష్మింస్తవే తేనాస్య శ్రవణాత్తదర్థమననాద్ధ్యానాచ్చ సంకీర్తనాత్ ।
సర్వాత్మత్వమహావిభూతిసహితం స్యాదీశ్వరత్వం స్వతః సిధ్యేత్తత్పునరష్టధా పరిణతం చైశ్వర్యమవ్యాహతమ్ ॥ 10 ॥
sarvātmatvamiti sphuṭīkṛtamidaṃ yasmādamuṣmiṃstave tenāsya śravaṇāttadarthamananāddhyānācca saṅkīrtanāt |
sarvātmatvamahāvibhūtisahitaṃ syādīśvaratvaṃ svataḥ sidhyettatpunaraṣṭadhā pariṇataṃ caiśvaryamavyāhatam || 10 ||
సంక్షిప్తంగా
ప్రతి శ్లోకం 'తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే' (గురుస్వరూపుడైన శ్రీదక్షిణామూర్తికి ఈ నమస్కారం) అని ముగుస్తుంది. ఉపమానాలతో బోధిస్తుంది: అద్దంలో కనిపించే నగరంలా, కలలోలా తనలోనే కనిపించే జగత్తు; విత్తనంలో మొలకలా ఆత్మలో దాగి ఉన్న జగత్తు; కుండ రంధ్రాల గుండా దీపకాంతిలా ఇంద్రియాల ద్వారా బయటకు ప్రకాశించే జ్ఞానం; బాల్యం నుంచి వృద్ధాప్యం దాకా, జాగ్రత్ స్వప్న సుషుప్తుల్లో మారకుండా ఉండే 'నేను' – దీన్ని గురువు జ్ఞానముద్రతో చూపిస్తాడు. భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, సూర్యుడు, చంద్రుడు, జీవుడు – ఇవి ఆయన ఎనిమిది రూపాలు. దీన్ని విని, మననం చేసి, ధ్యానించి, పఠిస్తే సర్వాత్మభావం కలుగుతుందని ఫలశ్రుతి.
సాధారణంగా ఎప్పుడు చదువుతారు
- గురు పౌర్ణమి – 2026: 29 జూలై 2026 · 2027: 18 జూలై 2027
- కార్తీక మాసం – 2026: 10 నవంబర్ 2026 · 2027: 30 అక్టోబర్ 2027
- మహా శివరాత్రి – 2026: 15 ఫిబ్రవరి 2026 · 2027: 6 మార్చి 2027
తెలుగు ఇళ్లలో సాధారణ ఆచారం; తేదీలు హైదరాబాద్వి – ఇతర నగరాల తేదీలు ఆయా పండుగ పేజీల్లో.
పాఠం మూలం, సరిచూసిన విధానం
పబ్లిక్ డొమైన్ ప్రతుల నుంచి తీసుకుని కింది ఇతర మూలాలతో అక్షరం అక్షరం పోల్చాం; కింద చెప్పినవి తప్ప ఈ పాఠంలోని ప్రతి పదం కనీసం రెండు మూలాల్లో ఉంది. తెలుగు లిపి, ఇంగ్లీష్ లిప్యంతరీకరణ రెండూ ఒకే పాఠం నుంచి తయారయ్యాయి.
- sa.wikisource దక్షిణామూర్త్యష్టకమ్ (Shankaracharya stotrani 1910 scan, rev 289323)
- sa.wikisource దక్షిణామూర్త్యష్టకమ్ (బృహత్స్తోత్రరత్నాకరాంతర్గతమ్) (BSR 1953 scan, rev 320136)
- sa.wikisource దక్షిణామూర్తిస్తోత్రమ్ (rev 31234)
మూలాల మధ్య తేడాలు: v1 యథా నిద్రయా (1910, 1953; sa యదా) · v2 ప్రాఙ్నిర్వికల్పం పునః (1910, sa; 1953 శనైః) · v3 అసత్కల్పార్థకం (1953, sa; 1910 అసత్కల్పార్థగం) · the 1953 edition opens with a dhyana verse (మందస్మితం స్ఫురితముగ్ధముఖారవిందం…) that is in no other source and is left out · v8 పరిభ్రామితస్తస్మై and v10 ధ్యానాచ్చ: correct sandhi; the sources differ only by scanning errors (1953 పరిభ్రామితతస్మై, 1910 ధ్యానా ంచ)
సంబంధిత స్తోత్రాలు
లింగాష్టకం · శివ పంచాక్షరీ స్తోత్రం · శివ తాండవ స్తోత్రం · కాలభైరవాష్టకం · శివ మానస పూజ
మరిన్ని స్తోత్రాలు
హనుమాన్ చాలీసా · శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రం · శ్రీ లలితా సహస్రనామ స్తోత్రం · శ్రీ వేంకటేశ్వర సుప్రభాతం · ఆదిత్య హృదయం · మహిషాసుర మర్దిని స్తోత్రం · కనకధారా స్తోత్రం · శ్రీ మహాలక్ష్మ్యష్టకం · సంకటనాశన గణేశ స్తోత్రం · గణేశ పంచరత్నం · సుబ్రహ్మణ్యాష్టకం (కరావలంబ స్తోత్రం) · నవగ్రహ స్తోత్రం · మధురాష్టకం
FAQ
దక్షిణామూర్తి స్తోత్రంలో ఎన్ని శ్లోకాలు?
ఈ పేజీలోని పాఠంలో 10 శ్లోకాలు (శ్లోకాలు: 9, ఫలశ్రుతి: 1).
దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం ఎక్కడిది?
ఆది శంకరాచార్యులది అని ప్రతీతి: 1910, 1953 ముద్రిత ప్రతులు ఆయన పేరుతో, 'దక్షిణామూర్త్యష్టకం' అనే పేరుతో ఇచ్చాయి. తొమ్మిది శ్లోకాలు, ఒక ఫలశ్రుతి. (ఇదే పేరుతో వేరే దక్షిణామూర్తి స్తోత్రాలు కూడా ఉన్నాయి.)
దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం ఎప్పుడు చదువుతారు?
తెలుగు ఇళ్లలో సాధారణంగా గురు పౌర్ణమి, కార్తీక మాసం, మహా శివరాత్రి రోజుల్లో చదువుతారు; చాలామంది ప్రతిరోజూ చదువుతారు.